De zes geboden

De zes geboden. Nr. 5→10

Twee stenen tafelen, tien aanbevelingen die we allemaal goed kennen. Zie Exodus 20 en Deuteronomium 5.Twee versies met enkele verschillen. Maar laten we liever kijken naar de overeenkomsten, dat vanuit een minder gebruikelijke invalshoek. Laten we die laatste zes ‘geboden’ bekijken, die gaan over hoe wij dagelijks met elkaar behoren om te gaan. Ze vermelden dingen die we niet mogen doen, maar waarom zouden we zulke dingen niet mogen doen? We moeten de onderliggende oorzaak herkennen, de drijfveer achter de overtredingen die op de lijst staan. Met andere woorden: wat is de wortel van het kwaad wanneer er bijvoorbeeld staat: gij zult niet stelen?

Laten we ze kort overlopen.

Nr. 5      Ouders.
Een waarschuwing tegen zo’n overtreding lijkt eigenlijk wat vreemd. Waarom zou iemand zijn ouders niet willen eren? Dat doen de meeste kinderen spontaan, zonder dat men het hun hoeft te zeggen. Men mag redelijkerwijs aannemen dat 99,9999 % van de mensen er niet aan herinnerd hoeft te worden om hun ouders te eren. Waarom maakt zo’n herinnering dan deel uit van de lijst, en wordt ze zelfs tweemaal vermeld, in Exodus en Deuteronomium?
Toch moeten we denken aan wat Jezus onthulde over de kleinzieligheid van religieuze leiders, die een manier hadden bedacht om dit gebod te omzeilen. Marcus schrijft hierover in hoofdstuk 7:10-11: “Want Mozes heeft gezegd: Eer uw vader en uw moeder; en: Wie vader of moeder vervloekt, moet ter dood gebracht worden. Maar gij zegt: Als iemand tot zijn vader of moeder zegt: Het is korban — dat wil zeggen: een offergave — waarmee gij van mij geholpen had kunnen worden, dan hoeft hij niets meer voor zijn ouders te doen.”
Mensen hadden dus een religieuze regel bedacht om Gods raad ‘legaal’ te omzeilen.De onderliggende reden was egoïsme, of nauwkeuriger gezegd: geld — of liever de liefde voor geld. Liefde voor geld kan blijkbaar sterker zijn dan liefde voor ouders!

Nr. 6      Gij zult niet doden
In Genesis 4 krijgen wij geen uitleg waarom het offer van Abel werd aanvaard en dat van zijn broer niet. Was Kaïn gewoon jaloers en verloor hij tijdelijk alle zelfbeheersing toen hij zijn eigen broer doodde? Misschien lag de oorzaak dieper. Hij was de oudste zoon, de eerstgeborene, en dat alleen al kan voor Kaïn van groot belang geweest zijn. Was Gods goedkeuring van het offer van de jongere broer voor hem een teken dat hij opzij werd geschoven? Dat is meer dan genoeg om gevoelens zo hoog te doen oplopen dat ze tot moord leiden.
Vóór de moord sprak God op vriendelijke wijze met Kaïn. Hij maakte duidelijk dat Kaïn zijn gevoelens wel degelijk onder controle kon houden. Het lijkt erop dat Kaïn ervoor koos om dat niet te doen en zijn gekrenkte gevoelens de vrije loop liet. Voor Kaïn betekende het ‘verlies’ van erkenning of voorrechten een aanval op zijn eigen persoon, op zijn ego. Is het mogelijk dat Kaïn meende zijn persoonlijke rechten te verdedigen? Een beslissing van God — om de jongere broer te eren in plaats van de eerstgeborene, om een reden die wij niet kennen — kostte die jongere broer uiteindelijk het leven.
Mogen we suggereren dat egoïsme aan de basis lag van deze tragedie? Misschien speelde zelfs financieel verlies een rol…

Nr. 7      Liefdesverhalen
Wie blijft ongevoelig bij het lezen van een mooi liefdesverhaal dat uitmondt in een levenslange verbintenis? Hand in hand lopen is iets wat we associëren met kinderen of verliefde tieners die pas hun vrijheid ontdekken. Toch zijn we vaak ontroerd wanneer we oudere mensen dit nog zien doen. Soms kunnen ze nauwelijks nog zelfstandig stappen, maar we herkennen een band die velen van ons lang geleden verloren zijn. Een huwelijksceremonie straalt een unieke boodschap uit, maar een huwelijk waarbij God als getuige wordt aangeroepen, heeft nog meer gewicht.
Maar “tot de dood ons scheidt” betekent vaak de dood van iets anders dan één van de partners. De oorzaken van mislukte huwelijken zijn even talrijk als de mislukkingen zelf. Overspel is zeker niet de enige kanker die een relatie aantast. Als we ervan uitgaan dat bijna iedereen die die plechtige belofte aflegt oprecht en eerlijk is, waarom loopt het dan uiteindelijk fout — in sommige landen of samenlevingen zelfs in 40 à 50 % van de gevallen?
Of het nu gaat om geweld binnen het huwelijk of om welke reden dan ook: ligt egoïsme niet diep vanbinnen aan de basis? Komt één van beide partners uiteindelijk tot de conclusie dat zijn of haar behoeften niet langer worden vervuld?

Nr. 8     Wanneer eigendom zonder toestemming van eigenaar verandert
Wat dacht u van een mooie diplomatische omschrijving voor stelen? Zo mooi verwoorden dat alle lelijkheid verdwijnt… Is dat niet precies wat er gebeurde in de gedachten van koning David toen de zon iets te fel scheen op één van Gods schepselen? Zo stelde de profeet Nathan het voor. Lees het verhaal in 2 Samuel 12.
Men zou kunnen aanvoeren dat stelen om te overleven geen echte diefstal is. In dat geval zou de werkelijke schuld misschien liggen bij degene die overvloed bezit maar weigert te delen met iemand in nood. Maar de meeste vormen van diefstal vinden hun oorsprong in egoïsme: verkrijgen waarvoor men niet gewerkt heeft. Denk aan Genesis 3:19: “In het zweet van uw aangezicht zult gij brood eten.”

Nr. 9       Verzwijgen en verdraaien
Valse informatie geven is gemakkelijk te definiëren. Minder eenvoudig is het om het achterhouden van de waarheid als leugen te bestempelen. Of ik nu actief een leugen vertel, of passief de waarheid verzwijg — meestal doe ik dat om mijn eigen belangen te beschermen. Ook dat wordt gedreven door egoïsme.De “man naar Gods hart”, zoals koning David genoemd werd, was op zijn manier een meester in misleiding.

Nr. 10
Terwijl de vorige geboden kort en bondig waren, gaat het laatste veel meer in detail. En het wonderlijke is dat waarschijnlijk bijna niemand van ons zich ooit schuldig heeft gemaakt aan het overtreden ervan! Niet zoals koning David, die niet alleen begeerde, maar ook een plan smeedde, het uitvoerde en daarna bleef genieten van de vruchten van zijn bedrog. Hij doodde (gij zult niet doden — nr. 6), hij pleegde overspel (nr. 7), hij stal (nr. 8), hij legde vals getuigenis af (nr. 9), en hij besefte niet eens dat hij zijn ouders onteerde door hun opvoeding met voeten te treden (nr. 5). En dat alles omdat hij begeerde (nr. 10)!
En toch geven wij Adam en Eva de schuld van hun begeerte!

Zes geboden die een hele waaier aan mogelijke misstappen bestrijken. Onszelf onder controle houden is geen eenvoudige opdracht, zeker omdat het zo gemakkelijk is om de waarheid achter te houden wanneer dat onze schuld kan beperken — om maar één voorbeeld te noemen. ‘Kwaad doen’ is niet simpelweg het tegenovergestelde van ‘goed doen’. Het betekent schade toebrengen, op de een of andere manier, aan iemand anders. En die ‘iemand’ is volgens Jezus onze naaste.

Daarom vatte onze Heer zes geboden samen in één eenvoudige stukje raad:

“Behandel anderen dus steeds zoals je zelf behandeld wilt worden; daarin zijn de Wet en de Profeten samengevat.” Mattheüs 7:12

Slechts één gebod, geen zes!