Het wetboek
Hoeveel regels hebben we eigenlijk nodig?
We zeggen dat we er tien hebben. Van hen wordt gezegd dat ze er 613 hadden.
Als je aan een van de knapste ‘breinen’ van onze tijd — AI (Artificiële Intelligentie) — vraagt hoeveel wetten er eigenlijk in de Belgische wetboeken staan, krijg je geen eenvoudig antwoord. Het systeem weigert zelfs beleefd om een exact getal te geven.
Waarom?
Omdat België te ingewikkeld is.
Om toch een idee te krijgen van de omvang worden aantallen genoemd van 65.000 tot zelfs 160.000 wetten en voorschriften. En België is nog wel een van de kleinere landen ter wereld!
Maar laten we onszelf eens een eenvoudige vraag stellen:
Waarom hebben we zoveel wetten nodig?
Hoeveel wetten hebben jij en ik eigenlijk nodig om ons op het rechte pad te houden?
Hoeveel wetten zijn nodig om ons te beschermen tegen mensen die ons kwaad willen doen — van de kleine overtreder tot de doorgewinterde crimineel?
En dan komt de veel belangrijkere vraag:
Hoeveel wetten heeft God ons eigenlijk gegeven?
Laten we God niet verantwoordelijk stellen voor onze eindeloze behoefte aan regels. Stel jezelf liever de vraag:
Hoeveel regels zouden jij en ik nodig vinden?
Doe eens een experiment.
Schrijf één regel op waarvan jij denkt dat die het gedrag van mensen goed zou kunnen sturen.
Kijk er vervolgens eens goed naar.
Zou die regel alle mogelijke misdaden kunnen voorkomen?
Nee?
Probeer het opnieuw.
Misschien heb je meerdere regels nodig.
Maar zou je uiteindelijk een regel kunnen bedenken die alle mogelijke verkeerde daden zou kunnen voorkomen?
Van iemand die een te hoge prijs vraagt voor één brood… tot een regering die besluit een oorlog te beginnen?
En zelfs dan blijft één probleem bestaan:
Een wet heeft geen enkele macht als mensen ervoor kiezen haar niet na te leven.
Van 160.000 naar één
Er valt iets bijzonder interessants te ontdekken wanneer we kijken naar de ontwikkeling van wetten en geboden in het Oude en Nieuwe Testament.
Traditioneel spreken wij over de Tien Geboden.
Van de vele voorschriften die in het Oude Testament voorkomen, wordt gezegd dat de Joodse leiders er uiteindelijk 613 hebben geteld.
Maar toen Jezus werd gevraagd welke geboden werkelijk het belangrijkst waren, deed Hij iets opvallends.
Hij bracht ze terug tot twee.
Het eerste heeft betrekking op onze verhouding tot God.
Het tweede op onze verhouding tot elkaar.
En wanneer we kijken naar alle wetten waarover we in het begin spraken, zien we dat deze uiteindelijk één belangrijk doel hebben: Hoe moeten mensen met elkaar omgaan?
Met andere woorden: ze proberen ons gedrag tegenover elkaar te regelen.
En dan doet Jezus iets verbazingwekkends.
Hij reduceert al die voorschriften die betrekking hebben op onze onderlinge relaties tot één fundamenteel principe. Heb je naaste lief als jezelf.
Eén principe. Van 160.000 naar één.
En Jezus zegt daarmee eigenlijk: als dit werkelijk wordt toegepast, kunnen menselijke conflicten worden voorkomen voordat ze ontstaan.
Dat is nogal een uitspraak.
Laten we het eens testen
Denk eens aan een verkeerde daad — om het even welke. Een leugen. Bedrog. Diefstal. Ruzie. Afgunst. Misbruik van vertrouwen. Een belediging. Een conflict binnen een gezin.
Een conflict binnen een gemeente. Oorlog.
Vraag jezelf dan:
Als iedereen werkelijk zou handelen vanuit liefde voor zijn naaste, zou deze verkeerde daad dan nog plaatsvinden? Misschien is dat precies de uitdaging die Jezus ons geeft.
Niet nóg meer regels. Maar een andere manier van leven.
Breng het dichter bij onszelf, laten we het niet bij theorie houden.
Laten we het dichter bij huis brengen. In onze kerk.
Denk eens aan de conflicten die je tijdens je geloofsweg hebt meegemaakt.
Misschien was je zelf betrokken bij een ernstig meningsverschil met een ander gemeentelid.
Misschien zijn er woorden gevallen die achteraf beter niet gezegd hadden kunnen worden.
Misschien is iemand gekwetst. Misschien is een relatie nooit meer helemaal hersteld.
Stel jezelf dan een ongemakkelijke vraag: Had de raad van Jezus dit conflict kunnen voorkomen?
Niet: Wie had gelijk? Niet: Wie begon ermee? Niet: Wie had er volgens de regels gelijk?
Maar: Wat zou er zijn gebeurd als één van ons beiden had gekozen voor liefde?
En laten we nog verder gaan.
Kunnen toekomstige conflicten en toekomstige pijn worden voorkomen als wij ons iedere dag opnieuw oefenen in het toepassen van Jezus’ eenvoudige oplossing?
Want als dat zo is, heeft dat verstrekkende gevolgen. Dan kunnen we niet voortdurend naar God wijzen en zeggen: “Waarom hebt U dit niet voorkomen?”
Misschien ligt het antwoord dichter bij onszelf.
God heeft ons verantwoordelijkheid gegeven voor ons eigen gedrag.
Het voorkomen van conflicten is in de eerste plaats niet Gods verantwoordelijkheid.
Het is onze. En dat principe gaat helemaal terug naar het begin van de Bijbel.
Ga terug naar de eerste broers over wie we lezen. Kaïn stond op het punt iets verschrikkelijks te doen. God sprak met hem en waarschuwde hem. Hij wist welke verleiding op hem drukte.
Maar God zei niet:
“Ik zal ervoor zorgen dat je dit niet kunt doen.” Integendeel. Kaïn werd gewaarschuwd dat de zonde aan de deur lag en dat hij haar moest beheersen.
Met andere woorden: De verantwoordelijkheid lag bij Kaïn. De keuze lag bij hem.
En misschien ligt daar een van de moeilijkste lessen van de Bijbel. God kan ons waarschuwen. God kan ons onderwijzen. God kan ons leiden. God kan ons vergeven.
Maar Hij neemt onze verantwoordelijkheid niet van ons over.
De bal ligt in ons kamp. Het is aan ons om ons gedrag te beheersen. Ook tegenover onze naaste. Ook tegenover degene met wie we het niet eens zijn. Ook tegenover degene die ons heeft gekwetst. Ook binnen de kerk.
Dus… kunnen we het?
Misschien is de vraag niet: “Hoeveel regels hebben we nodig?”
Misschien is de echte vraag: “Kunnen wij leven volgens één regel?”
Een regel die niet alleen ons gedrag controleert, maar onze houding verandert.
Een regel die niet zegt: “Wat mag ik wel en wat mag ik niet doen?”
Maar: “Wat zou liefde doen?”
Jezus maakte het eenvoudig.
Heb God lief. Heb je naaste lief.
De vraag die overblijft is misschien wel de moeilijkste van allemaal:
KUNNEN WIJ DIT?
